Boeken Romans

Recensie: Het schooltje van Auschwitz – Mario Escobar

Het is onmogelijk om tijdens dit weekend van dodenherdenking en bevrijding, niet te denken aan de ontberingen die mensen in oorlogstijden en -gebieden hebben moeten doorstaan. Toch zijn er in barre, verdrietige tijden ook altijd lichtpuntjes te vinden. Het schooltje van Auschwitz speelt zich af in het meest bekende concentratiekamp tijdens de Tweede Wereldoorlog en is het op waarheid gebaseerde verhaal van Helene Hannemann, die in het kamp een kleuterschool oprichtte.

De Arische met het zigeunergezin
De Duitse Helene Hannemann is getrouwd met Roma zigeuner en violist Johann. Samen hebben ze vijf jonge kinderen. Het is 1943 en het zijn barre tijden in Berlijn. Onder het naziregime zijn al verschillende zigeunergezinnen weggevoerd en nooit meer teruggekeerd. Op een ochtend in mei komen ook Helene, Johann en hun kinderen oog in oog te staan met politiemannen. Ze moeten allemaal meekomen, behalve Helene, want zij is een Arische Duitse, geen zigeunerin. Toch twijfelt de moeder geen moment en weigert haar gezin in de steek te laten. 

Het gezin wordt in een krappe, stinkende trein gepropt en naar het concentratiekamp Auschwitz gereden. Daar aangekomen wordt Johann van zijn gezin gescheiden. Helene en de kinderen worden naar de barakken gebracht, waar ze direct worden blootgesteld aan de kou, het weinige eten, ziekte en de smerige omstandigheden die nu hun thuis zijn. 

Een lichtpuntje in de hel
De leefomstandigheden zijn in het kamp bar en boos, maar Helene weet door haar beroep als verpleegster en haar Duitse nationaliteit een waardevolle positie te bemachtigen. Ze komt te werken onder dr. Mengele, die het plan heeft om een crèche en een kleuterschooltje in het kamp op te richten. Mengeles oog valt op haar, omdat in zijn oog alleen een Duitse voor deze taak geschikt is. 

Twee barakken worden omgetoverd tot schooltje, inclusief schoolspullen en zelfs een filmprojector. De kinderen krijgen er te eten en Helene en haar kinderen kunnen ook in het schooltje slapen. Het betekent een beter leven voor hen op een plek die verder alleen maar omschreven kan worden als de hel op aarde. Toch blijken Mengeles motieven al snel niet helemaal zuiver. Steeds meer kinderen, vooral tweelingen, worden van het schooltje weggehaald en gebruikt voor zijn medische experimenten. Helenes tweeling blijft dit lot gespaard, maar ze kan niet voorkomen dat de gruwelen van Auschwitz uiteindelijk ook haar gezin raken. 

Chocoladecake en koude rillingen
Escobar weet met Het schooltje van Auschwitz een gevoelige snaar te raken. Zeker omdat het verhaal gebaseerd is op echte personen en gebeurtenissen, brandmerkt de gruwelijke geschiedenis een plekje in je hart. Laten we er op 5 mei extra bij stil staan: Dit. Nooit. Weer. 

Omdat Helene Hannemann geen dagboek heeft achtergelaten, heeft Escobar veel overgelaten aan zijn inbeeldingsvermogen. Helene is daarom als karakter niet erg goed te doorgronden, al is dat wellicht ook haar overlevingsmechanisme dat de auteur zo sterk weet te vatten. De liefde voor haar kinderen is echter onmiskenbaar. Ze wordt neergezet als een echte moederleeuwin, die haar kinderen onder geen beding alleen laat. 

De sfeer en de grimmigheid in het kamp weet Escobar bijzonder goed te beschrijven. Met een alledaagsheid, alsof je wel degelijk aan zo’n gruwelijke plek kunt wennen, en tegelijk de momenten van afschuw, waardoor je beseft dat Auschwitz alles behalve een plek is voor een normaal leven. Op een paar momenten valt echter op dat Escobar wel erg rooskleurig is om de balans met de narigheid te behouden. In hoeverre zou er echt chocoladecake en een kerstboom in het kamp zijn geweest? Het zijn de enige vraagtekens die ontstaan in het verder zo  realistische fictieve boek. 

Het schooltje van Auschwitz geeft je alle emoties en laat je uiteindelijk met koude rillingen achter. Aan het einde van het boek volgt er een opsomming van de gebeurtenissen in de historische context en wat er ná de oorlog daadwerkelijk gebeurde met de hoofdpersonages. Een prachtig boek over een moedige moeder die een lichtpuntje creëert in het verder zo donkere Auschwitz.  Aangrijpend, verstikkend en vooral een aanrader. 

Het schooltje van Auschwitz
Mario Escobar
april 2019
320 bladzijden
Paperback: €19,99
e-book: €9,99
Uitgeverij KOK

 

Koop bij bol.com

 

 

 

 

5

Het schooltje van Auschwitz - Mario Escobar

Berlijn, 1943. Als haar Roma-man en -kinderen worden weggevoerd, weigert de Duitse Helene Hannemann hen in de steek te laten en wordt ze samen met de rest van het gezin gedeporteerd naar Auschwitz. In het zigeunerkamp werkt ze als verpleegster onder de leiding van kamparts Josef Mengele, die haar opdraagt een schooltje te starten. Hoewel het niets meer is dan nazi-propaganda en een dekmantel voor Mengeles gruwelijke medische experimenten, is Helene met haar schooltje een lichtpuntje in een verder inktzwarte wereld. 

Leave a Reply